website De Tempel

De Hoogstraat is ontstaan op de dijk die, voor en na de dam in de Rotte, de waterkering vormde tussen Maas en stad. Het traject is deel van de oude zeewering, Schielands Hoge Zeedijk, die van Vlaardingen tot aan Gouda loopt.
Het bekendste niet meer bestaande gebouw aan de Hoogstraat is het stadhuis.

De geschiedenis van het Stadhuis van Rotterdam
Het eerste stadhuis van Rotterdam zal, net als in vele andere steden, ongetwijfeld het gasthuis geweest zijn, het offciele gastenhuis van de Graaf van Holland. En eveneens als in die andere steden werd het gasthuis weinig gebruikt voor het doel waarvoor het was gebouwd en werd in de loop der tijden het eerste "ziekenhuis". Zieken werden na verloop van tijd waarschijnlijk overgebracht naar een nieuw gebouwd "gasthuis" op de hoek van de Botersloot en de Kipsloot.

We kijken hier vanaf de Gedempte Botersloot. Aan het eind van de straat staat aan de Kaasmarkt het stadhuis. Als je goed zoekt, zie je een huis met een koeienkop, daar was ooit de Vleeshal gevestigd en later de Telefoondienst.
Bron: www.engelfriet.net/Alie/Hans/stadhuis.htm en vleeshal.htm

De Hoogstraat was voor de oorlog een geliefde winkelstraat voor de Rotterdammers. Door het bombardement in 1940 is de Hoogstraat bijna geheel verwoest. Vanaf de Coolsingel zijn na de oorlog de grote winkels teruggekomen en soms al weer verdwenen. Zoals bijvoorbeeld Galeries Modernes.
De Galeries Modernes stond voor de Tweede Wereldoorlog algemeen bekend als de Fransche Bazar. Zij was het eerste grote Rotterdamse warenhuis, en groeide als het ware met de stad mee. Hele generaties buitenmensen hebben er hun inkopen gedaan. Als je er vanaf de Hoogstraat binnenstapte, kon je op de begane grond de trap omlaag nemen naar de sous-parterre, die op de lager liggende Kipstraat uitkwam.
Het nieuwe Galeries Modernes werd van 1954-1957 gebouwd door Van den Broek en Bakema. Dit bureau was ook verantwoordelijk voor de bouw van de Bibliotheek.
Galeries Modernes werd later overgenomen door de Koninklijke Bijenkorf Beheer.
Bronnen:

100 jaar architectuur in Rotterdam

boven de Hoogstraat voor de Tweedede Wereldoorlog onder na de Tweede Wereldoorlog
Nadat het puin was opgeruimd was dit wat er resteerde van het hart van Rotterdam. Bron foto: the National Archives - www.archives.gov/research/ww2/photos/images/ww2-184.jpg

De Botersloot

Hierboven noemde ik al de Gedempte Botersloot. Dat betekent dat er daarvoor al een Botersloot van oorsprong een wetering. Het moment voor het dempen en na het dempen is op deze briefkaart vastgelegd.

Het dempen vond reeds plaats in 1866. Op de twee afbeeldingen is duidelijk de Prinse Kerck te herkennen. Op de plaats van de kerk staat nu het oude gebouw van de Gemeentebibliotheek. De kerk werd er voor afgebroken.
Op de volgende ansichtkaart van de Gedempte Botersloot is de Prinse Kerck rechts op de hoek nog te zien. Er voor een levendig markttafereel.

Op de volgende ansichtkaart kruist de Gedempte Botersloot de Meent (rechts) en de Heerestraat (links). In deze straat woonde Pietje Bell volgens de boeken van Chris van Abkoude. De nu oude bibliotheek is links halverwege de Gedempte Botersloot te zien en aan het einde van de straat een glimp van het voormalige stadhuis aan de Kaasmarkt.

---

Vleeshal
De Botersloot werd in de vijftiende eeuw overkluisd en liep vrijwel parallel aan de Binnenrotte door het oostelijk deel van de landstad. De Botersloot dankt zijn naam aan de zuivelproducten die met schuitjes over de Rotte werden aangevoerd naar het aan de sloot gelegen Boterhuis in de stad.
De uit 1619 daterende Vleeshal lag aan het meest zuidelijke deel van de Botersloot dat de Huibrug (Huidenbrug) heette. De vleeshouwers ook wel beenhakkers (slagers van rund- en schapenvlees) genoemd en hadden zich verenigd in St. Bartolomeusgilde dat in 1467 voor het eerst wordt genoemd.

In 1835 werd de trapgevel vanwege de slechte staat vervangen door een achteroverhangend dakschild. In 1866 is de Botersloot gedempt en enkele jaren later werd ondanks de vele protesten de hal gesloopt en door nieuwbouw in een neo-stijl vervangen. De nieuwbouw is vervolgens in gebruik genomen door de Telefoondienst (1896). In 1930 werd het telefoongebouw vergroot. In 1932 werd de sedert 1906 bestaande zuidelijke voorgevel gesloopt. De vleeskeuringen vonden inmiddels plaats op het in 1883 aangelegde abattoirterrein in Crooswijk.
Lees meer over de Vleeshal op: Bouwhistorie Rotterdam;
op de website van Engelfriet over vleeshal, spaarbank en telefoondienst:

en J. Dzn. Verheul, De voormalige vleeschhal aan de gedempte Botersloot te Rotterdam. In: Rotterdams Jaarboekje 1937, p. 171-180

Over de Spaarbank en het telefoongebouw
Spaarbank van Rotterdam, Botersloot 25, Rotterdam, 1942 - 1955
Architect: Jacobus Johannes Pieter Oud (1890 - 1963)
Architect die zich na een ontmoeting met Theo van Doesburg bij "De Stijl" aansluit. Later een pionier van het Nieuwe Bouwen onder andere door deelname aan de Wießenhof Siedlung te Stuttgart (1927).
Bekijk de pagina met foto's: Spaarbank Botersloot

De telefoondienst
Op 1 oktober 1896 begon in Rotterdam de eerste gemeentelijke telefoondienst van Nederland. Later fuseerde deze met de PTT, waaruit het huidige KPN ontstond.

Telefoontoestel Ericsson, tafelmodel.
De metalen kast met bruin houtmotief toont het gemeentewapen van Rotterdam. Aan de linkerzijde van de kast bevindt zich een meeluistertelefoon. Met de inductorkruk aan de rechterzijde werd het hoofdtoestel opgeroepen.
Toepassing: Gebruikt bij de Gemeentelijke Telefoondienst Rotterdam, als tweede toestel bij een huistelefooninstallatie.

Zwart bakeliet wandtoestel van de 'Plaatselijke Telefoondienst Rotterdam', Ericsson Holland met aardtoets.

Ook het telefoongebouw aan de Botersloot doorstond het bombardement niet. Zie: Straten na 14 mei
Na de oorlog werd het telefoongebouw weer opgebouwd en een grote betonnen kantoortoren neergezet, die inmiddels voor de bouw van de Statendam is afgebroken. Zie: Sloop KPN-gebouw. Die sloop lag in 2000 niet voor de hand:

Uitgangspunt voor de kantoortoren aan de Hoogstraat is renovatie. De functie van de toren blijft die van kantoor. Het aanzien van de toren zal worden verbeterd door het aanbrengen van een nieuwe gevel die de huidige grijze betonnen gevelelementen zal vervangen. De plompe vorm van de toren zal worden genuanceerd door een verjonging van de toren. Hiertoe zal de toren met enkele verdiepingen worden verhoogd.
Voor het overige gedeelte van het gebouw wordt uitgegaan van nieuwbouw. Conform het voorontwerp bestemmingsplan Laurenskwartier geldt hierbij een maximale bouwhoogte van 35 meter. In ieder geval voor de kant van de Binnenrotte, aan de zijde van de Botersloot wellicht wat lager. In het huidige PTT-gebouw bevindt zich aan de zijde van de Binnenrotte een telefooncentrale, die een groot deel van de binnenstad bedient. Deze telefooncentrale dient gehandhaafd te blijven en zal worden ingepast in de nieuwbouw.
Een belangrijk punt van onderzoek is de vraag geweest of het mogelijk is de oudbouw geheel of gedeeltelijk te handhaven. Alhoewel het PTT-gebouw geen gemeentelijk monument is heeft het gebouw in monumentaal opzicht onmiskenbaar enkele interessante onderdelen, met name de gebouwdelen aan de Botersloot. Het is bovendien één van de weinige vooroorlogse gebouwen in het Laurenskwartier en sluit qua sfeer aan op het nagestreefde karakter van binnenstedelijke dwaalzone. Op initiatief van de gemeente zijn daarom diverse ‘handhaafvarianten’ onderzocht. De uiteindelijke conclusie, na uitgebreide advisering inclusief second opinion, is dat handhaving van de oudbouw of een gedeelte daarvan in financieel opzicht onhaalbaar is. Per saldo komen dergelijke varianten circa 15 miljoen gulden duurder uit dan nieuwbouw. Dit verschil is voor een belangrijk deel terug te voeren op hogere bouwkosten - bij handhaving van een deel van de oudbouw blijft een uiterst ongelukkig grondvlak voor de vorming van een parkeergarage over - en op lagere opbrengsten, omdat minder woningen en parkeerplaatsen gerealiseerd kunnen worden.
Tenslotte geldt als uitgangspunt een (internationaal) gerenommeerde architect aan te trekken. Deze architect is in principe Hans Kohllhoff, die er al eerder blijk van heeft gegeven met veel gevoel opgaven voor woningbouw in binnenstedelijke context op te pakken.

Uit: Overlegdocument t.b.v. Raad & Commissie: Uitgangspunten herontwikkeling PTT-Botersloot.
Datum overleg: 07-03-2000, vergadering van de Commissie voor Ruimtelijke Ordening en Grondzaken (cie. ROG)

KPN heeft ter ere van Rotterdam in 2000 een telefoonkaart uitgegeven:


Na de grote verwoesting door het bombardement werd de Gedempte Boterloot weer gewoon Botersloot genoemd.

En hoe beoordeelt men in 2007 de Botersloot?
In haar artikel Rotterdam had veel intiemer kunnen zijn laat Yvonne Keunen Paul van de Laar van het Schielandhuis aan het woord.
Wat als de Duiters in 1942 geen bouwstop hadden afgekondigd? En wat als stadsbouwmeester W.G. Witteveen zich niet de woede van architecten op de hals had gehaald door zich in zijn wederopbouwplan tot in detail met gebouwen te bemoeien? „Dan was Rotterdam een stuk intiemer geweest.’’
. . .
De stadshistoricus vergelijkt de sfeer van de stad van Witteveen met die van het Duitse Münster. „Het zou de sfeer hebben gehad van de Botersloot. Veel mensen zouden dat gezelliger hebben gevonden.’’
Dat wil niet zeggen dat Witteveen een ouderwets plan maakte. In tegendeel, stelt Van de Laar. „In zijn plan stelt hij voor om de zeewaterkering te verplaatsen van de Hoogstraat naar de Boompjes. Daardoor komt een groot deel van het centrum ineens wel binnen de dijk te liggen. Een oplossing die is uitgevoerd. Het plan Witteveen is een modern Rotterdam met een vette knipoog naar de vooroorlogse stad. Niet te vergelijken met de volstrekt andere stad die werd gebouwd.’’
www.ad.nl/rotterdam/stad/ 25 juli 2007.

---

Voor deze pagina werd gebruik gemaakt van Hugo van Hoek Wandelingen door Oud-Rotterdam herinneringen aan het straatbeld van een halve eeuw geleden. Zaltbommel, Europese Bibliotheek, 1987.

---

Bekijk ook deze pagina's:

Statendam 1
Inleiding

Statendam 2
De architect

Statendam 3
De sloop van het KPN-gebouw

Statendam 4
Nieuwsberichten project Laurenshof

Statendam 5
Over de 5 schepen Statendam

Statendam 6
De bouw

Statendam 7
Geschiedenis Binnenrotte